5.Legion To Ćma Ciem

Wielkie liczby nie odgrywają kluczowej roli w moim skromnym żywocie. Z tysiącami i milionami jeszcze mogę sobie jako tako dać radę, ale gdy przyjdzie do miliardów i bilionów, to zaczynam się gubić. W Polsce miliarder ma w swym posiadaniu tysiąc milionów złotych. We Francji i w krajach anglosaskich mało się słyszy o bilionerach , ale to ludzie którzy też mają w banku tysiąc milionów eurów lub funtów. Ten sam bilioner w Polsce i w Niemczech to taki co uciułał w jakiejś walucie milion milionów.

Szkoda, że z  naszych  rodzimych słów na określenie wielkich liczb tylko “ćma” zachowała resztki dawnego znaczenia. Skojarzona z ciemną masą wielotysiącznego tłumu, ćma była kiedyś nazwą jednego miliona. Legion albo ćma ciem był odpowiednikiem biliona, legion legionów (kwadrylion) nazywano “leodrem”, zaś kruk – leodr leodrów – równał się oktylionowi. Niestety, nie udało mi się sprawdzić czy  dziesięć kruków skladalo się na jedną “kłodę”. Standardyzacja miar pozbawiła nas swojskiej, staropolskiej terminologii, chociaż wiele nazw przeszło w codzienną mowę paradując pod  pochodnymi znaczeniami. “Sążeń” – dawna miara długości – miał ok.190 cm, ale początkowo- sąg- służył słowiańskim poganom jako drewniany po-sąg bożyszcza, który był oczywiście dwumetrowym drągalem i mógł stawiać sążniste kroki. W garncu mieściły się cztery kwarty (tyleż litrów) pitnego miodu, okowity lub owsa, ale dziś ta miara przechowała się tylko w przysłowiu: “w marcu jak w garncu”.  “Znaleźć  się  w korcu maku” nie było łatwo, bo ta miara ciał sypkich zawierala ni mniej ni więcej jak 32 garnce albo 120 litrów ziarenek. Naczynie o takiej pojemności było widocznie używane jako schowek, bo do dziś mówimy o trzymaniu lub ukrywaniu czegoś “pod korcem”. “Antałek” był  beczułką na wino lub piwo, w której  mieściły się  dwa wiadra, podczas gdy jego większa wersja, “antał”, zawierał kilkanaście garnców napoju. Wsród chaosu rozlicznych jednostek miary długości, objętości , masy i wymiany są słowa dawno zatarte w pamięci jak np “jutrzyna” i  “powłócz”, którymi mierzono ziemię orną, albo takie w których dzis trudno jest dopatrzeć się ich pierwotnego celu. “Grzywna” zaczęła swój żywot jako naszyjnik lub wiązka skór, przekształciła się  na wagę srebra, skąd powędrowała w pieniądze i skończyła jako kara za drobne przewinienia.  Sic transit gloria…

Tagi: antałek, grzywna, korzec, legion, sążeń, Terminologia starych miar, ćma